|
|
|
 35 anos da UPG ao servizo da Terra
O Nacionalismo Galego nos anos da Transición[Bautista Álvarez Domínguez]O rexime franquista, iniciado co levantamento militar de 1936, representaba a violación da lexitimidade constitucional e democrática instaurada pola II República Española. No decorrer de catro décadas de ditadura, o panorama político internacional sofrera unha profunda transformación. A segunda guerra mundial derrubara os referentes fascistas na Europa de Hitler e Mussolini. Consolidaranse alternativas socialistas en boa parte do vello continente. Moitas colónias de antigos impérios culminaran procesos de emancipación. Movimentos revolucionários en Ásia, África e América Latina mudaron ou puñan en perigo o sistema económico imperante. A “Revolución dos Cravos” inumara en Portugal o Estado Novo de Salazar, deixando Franco na soidade política e mesmo inspirando axitacións de rebeldia na inquebrantábel fidelidade dos cuarteis. A “guerra fria”, que trocara o isolamento diplomático, coa retirada de embaixadas en Madrid, polo apoio á ditadura, dificultando deste xeito as posibilidades de éxito dunha revolta iniciada no interior, non acreditaba xa na sua eficácia para combater o socialismo. A vellice do “Caudillo” acurtaba os prazos para a reforma do modelo. Unha nova xeira inicia-se asi nesa longa e relantizada agonia que rematou o 20 de novembro de 1975. Á marxe de minorias teimudas en blindar as eséncias do “movimento nacional”, os herdeiros do legado franquista, ben aconsellados polos seus valedores nas poténcias estranxeiras, son conscientes da necesidade de reformar o rexime para manter os mesmos poderes e os mesmos obxectivos. Serán estes os que protagonicen e conduzan o proceso de transición iniciado por Suárez. Doutra banda, os sectores políticos derrotados no 36, desbotada a posibilidade de restaurar a democracia recuperando as instituizóns da República, optan por unha alternativa de ruptura, abrindo un proceso constituinte no que o povo definise a forma de Estado. Pola opción da ruptura democrática estaban en princípio as correntes ideolóxicas que durante a ditadura foran oposición activa ou silenciosa. Esta postura, máis radical, pouco durou, pois a esquerda española capitulou axiña á reforma imposta desde unha Administración controlada polo aparato franquista. Significativa resulta a peculariedade de elaboración da Constituizón en vigor, na que as Cortes lexislativas trucaron o proceso usurpando o papel das Cortes constituintes. Definido o marco no que deu a transición, compre analisar agora a posición do nacionalismo galego neste proceso. Seria un erro vincular a perda dos direitos nacionais á desaparición do Estado formalmente democrático ainda que a represión dos mesmos sexa máis virulenta nas fases de governos totalitários. É xusto recoñecer o mérito das duas Repúblicas en asumiren o debate do problema das nacionalidades, apesar de adiaren a sua solución con medidas descentralizadoras discutíbeis e pouco satisfatórias. Pero debemos ter claro tamén que a restauración da democracia na Galiza pasa pola reformulación do Estado e non só do rexime. Oportuno lembrar, a este respeito, a teoria que distingue entre sistemas e reximes, evidenciando a imposibilidade de coexisténcia de reximes democráticos con sistemas opresores. Estas análises definiron a liña seguida polo nacionalismo organizado na sua aportación ao proceso abortado de ruptura democrática. Máis claramente, exixindo o recoñecimento dos direitos nacionais como base do marco xurídico estatal. No Consello de Forzas Políticas Galegas participaron os partidos con existéncia política no momento da transición: UPG, PSG, o desaparecido Partido Galego Social-Demócrata, aderindo-se á plataforma duas formacións que naquela altura mantiñan posturas vacilantes a respeito do problema nacional (MCG e Partido Carlista). Á diferenza dos nacionalismos vasco e catalán, que ou ben se movian nun plano cerrado de independentismo radical ou reducian as suas demandas á reposición dos respectivos Estatutos, foi o galego o único que aportou unha alternativa concreta o suficientemente perfilada para a participación da Galiza nun Estado de estrutura federal. Sen retornar ao camiño que o galeguismo xa percorrera antes do 36, trataba-se de avanzar no proceso pondo as bases que permitisen o exercício da soberania nacional. Despois de cuarenta anos significaria un retroceso reivindicar como meta de chegada o que para Castelao e Alexandre Bóveda representaba o ponto de partida. As “Bases Constitucionais da Nación Galega” debuxaban un proxecto que visaba resolver as contradicións dun Estado plural na sua composición e unitário e centralizado no funcionamento administrativo. Coido que carece de valor enredar-se no debate de semántica xurídica clasificando o documento aportado polo nacionalismo galego no modelo federal ou confederal. Habia un deslinde bastante exaustivo de competéncias, reservando para Galiza aquelas que son imprescindíbeis para garantir o desenvolvimento do país e o exercício da soberania nacional, desde unha óptica que se achega á estratéxia contida na recente “Declaración de Barcelona”. Con esta perspectiva concreta encaramos os nacionalistas a fase de transición, quer no contacto con forzas rupturistas do Estado, quer na movilización popular e na axitación política. A proclama de “Estatuto nunca máis, Bases Constitucionais” foi a bandeira das manifestacións patrióticas, a mensaxe da campaña eleitoral do 77, o critério que definiu a nosa posición a respeito do proceso constituinte español. Se no 1936 a defesa do Estatuto trazara a liña divisória que separaba o galeguismo do españolismo, a esquerda da direita, a etapa que analisamos hoxe caracterizou-se por agrupar os partidos españois, prescindindo da sua filiación ideolóxica, nunha alianza autonomista fronte á demanda de soberania promovida polo nacionalismo. A celebración do “Dia da Pátria” do 1978 resulta esclarecedora desta división. Significativa foi, na praza do Obradoiro, a concentración convocada a nível institucional como réplica á movilización da Quintana, a das Arengas e reivindicacións patrióticas. Nesa mesma dirección ia a manifestación que en Decembro do 77 reunira en Vigo militantes da UCD, do PSOE e do Partido Comunista, mal disimulada a auséncia nacionalista no repentino fervor estatutário coa presenza de figuras ainda invernadas do galeguismo histórico. Esta polarización mostrou-se aqui máis decantada que noutras partes con problemas nacionais. Foi a de Vigo unha paródia con interpretación folclórica da que con anterioridade tivera lugar en Barcelona, de claro conteúdo rupturista, na que os manifestantes desfilaron co lema unitário de “Llibertat, aministia i Estatut de Autonomia”. A direita condicionou a sua participación na do 4 de Decembro exixindo unha movilización silenciosa que a deixase a salvo de actitudes pouco respeitosas cos obxectivos da reforma. As posibilidades de ruptura democrática foron esvaecendo-se na medida en que os partidos españois se integraron na alternativa defendida por Suárez, nun proceso que se inicia coas eleizóns do 77 e continua coa elaboración e referendo da Constituizón actual, filla esta dunha situación política que mantiña intactos os princípios e o aparato administrativo do franquismo. Teñamos presente os atrancos de participación na primeira convocatória eleitoral de partidos que demoraran a sua legalización por causa do encaixe difícil dos seus estatutos no marco xurídico emanado do “Fuero de los Españoles”. Foi o caso da AN-PG e da UPG na Galiza, forzadas a concorreren nunha candidatura de eleitores. Algun outro conseguira á última hora o recoñecimento no Ministério do Interior, coa esperanza de compensar a renúncia expresa aos compases da “Internacional” con algun acorde da “Marsellesa”. E, ainda asi, con sobresalto de baionetas nos cuarteis. A reforma impuxo-se. O 23 de Febreiro puxo rédeas ás tendéncias que dentro ou fora do Congreso tentaban converté-la en fase transitória. Non foi un asalto fracasado. A cuartelada fixou os lindes que a aplicación da nova Constituizón non podia ultrapasar, sobretodo nos aspectos que atinxisen á sagrada e tradicional unidade do Estado. Pujol viuse obrigado a renunciar á primacia de señera, dando entrada á bandeira española na presidéncia da Generalitat. Fíxo-se a reforma, pero foi unha reforma con visado militar, incapaz de resolver o conflito dun Estado obcecado en rexer con critérios uniformes culturas, idiomas e nacións de natureza e problemas diferentes. A pertinácia nesta concepción dogmática é a que impede talvez unha solución democrática e definitiva da violéncia ali onde a defesa da própria identidade mantén ainda cotas elevadas de crispación. Os nacionalistas galegos, tanto na transición canto nos primeiros anos de vixéncia constitucional, colocamos como soporte da actuación política o que neste momento continua a ser a nosa estratéxia de futuro: a consecución dun marco xurídico acorde coa estrutura plurinacional do Estado. Daí a postura insobornábel de non sacrificarmos a ruptura democrática no oportunismo da reforma. Daí tamén a liña seguida na tramitación do Estatuto, que, despois de entreter na sua redación á “Comisión dos Dezaseis” terminou por ser o “Estatuto do Aldraxe”. Seria un erro xulgar a corrección das posturas adoptadas polos resultados obtidos de imediato. Coas modificacións tácticas precisas, só a firmeza nos princípios fixo posíbel a ensamblaxe das “Bases Constitucionais” na recente “Declaración de Barcelona”, procurando adaptar as formulacións programáticas daquelas aos ritmos, grau de aplicación e conteúdos nos que máis facilmente se pode vencer a resisténcia da situación política actual. Outro erro que debemos iludir é acreditar que o éxito do nacionalismo vai depender en exclusiva da coeréncia de alternativas seriamente elaboradas. Impón hoxe máis respeito na Corte o ascenso eleitoral do BNG que as teses por el defendidas cando eran incapaces de superaren a proba das urnas. Quizá fose máis acabado o proxecto de modelo de Estado que os galegos aportáamos na etapa da transición, pero as sucesivas consultas eleitorais detectaban máis povo no nacionalismo vasco e catalán. Eis o repto que debemos encarar no futuro próximo: achegar-se á sociedade para facer que participe maioritariamente no proxecto, sen renunciar ao proxecto para ir á sociedade. Tarefa difícil, pero única viábel para acadar os obxectivos. Bautista Álvarez Domínguez (San Amaro, 1933). Vice-Presidente da Mesa do Parlamento da Galiza en calidade de Deputado do Bloque Nacionalista Galego (BNG). É membro do seu Consello Nacional. |
A
UPG