|
|
|
 35 anos da UPG ao servizo da Terra
A constituizón en partido como produto dunha dinámica social e nacional[Alfredo Suárez Canal]Desde a miña perspectiva o proceso de decantación ideolóxica, política e organizativa que levou a UPG desde as suas orixes até a configuración como un partido comunista galego nos anos 70, ten fundamentalmente catro claves. Trata-se dun fenómeno complexo onde o intento de introducir o bisturi metodolóxico buscando explicacións do mesmo pode acabar producindo unha esquematización exaxerada, pero ao meu xuízo, catro son os factores que de xeito inter-relacionado pesaron máis e mesmo explican que o proceso tardase ao redor de dez anos. A NECESIDADE DE ESTRUTURACIÓN ORGÁNICA UNITÁRIA DO NACIONALISMO Desde o nascimento da UPG e mesmo como unha característica prevalente de toda a sua prática política e organizativa posterior, convén destacar a aspiración de que o nacionalismo tivese unha expresión organizativa unitária. Poderian existir disparidades e mesmo reticéncias desde a perspectiva da UPG do carácter nacionalista doutros colectivos, que normalmente se cifraban en duas características: a defesa do direito de autodeterminación e a auto-organización como princípio estrutural. Pero as características da organización nas suas orixes e mesmo os primeiros pasos evidencian que a primacia de articular no plano político unha organización unitária do nacionalismo era unha aspiración fundamental. O próprio nome escollido nos inícios e o facto de que a UPG se constituir como partido político marxista nos princípios dos 70, cando se consegue articular unha fórmula orgánica que sirva a existéncia dese partido coa presenza tamén doutra estrutura que sirva de alicerce para un proxecto comun do nacionalismo, non son máis que dados que permiten avalar que de xeito consciente ou non, a prevaléncia de criar un instrumento político ao servizo do país como expresión unitária e ariete da loita pola soberania; é incuestionábel. Seguramente este é un dos dados que explica porque de entrada na sua fundación se escolleu unha determinada estrutura orgánica e tamén porque tivo que ser a própria experiéncia prática e o contraste coa realidade ao longo dos dez anos o que fose producindo a decantación ideolóxica e organizativa. A AUTO-ORGANIZACIÓN COMO PRINCÍPIO BÁSICO DEFINITÓRIO O próprio nascimento da UPG foi, entre outras cousas, unha resposta á auséncia de actividade na prática política e social dos restos do nacionalismo actuante no interior do país. A própria base material, a dinámica social e a aspiración de facer do nacionalismo un proxecto actuante no plano político, fixeron que o impulso aos movimentos de vertebrar organizativamente o país estivesen sempre presente entre os obxectivos da UPG. O impulso á auto-organización de distintos sectores sociais en base á organizacións de corte sindical, de masas, ou como primeiro chanzo da consciéncia de país, que se acentuou a finais dos anos sesenta e sobretodo nos inícios dos 70, non foi un produto de laboratório. A base material, as peculiaridades das formacións sociais nun país dependente e da periferia do capitalismo, a imposición dunha cultura alleia que impedia ou mediatizaba de xeito rotundo a expresión da própria, demandaban a necesária articulación de organizacións de corte amplo para canalizar reivindicacións e aspiracións vinculadas moitas veces a intereses imediatos. O nascimento das CC.LL. ten que entenderse non só como unha decisión dunha organización partidária pulando por estruturar organizativamente o país de cima para abaixo, senón como veículo necesário para dar resposta ás agresións directas que sofria un sector social no seu meio e soporte vital acosado pola presión do capital monopolista, e que loitas como a de Castrelo de Miño, Campobecerros, Celulosas, etc. non fixeron máis que po-los á luz, e demandá-lo a berros. A multitude de plataformas culturais que se ergueron no país non foron máis que a resposta colectiva á necesidade de dar canle de expresión a unha cultura que enraizada no povo e na história non podia seguir aceitando por máis tempo o espartillo imposto e proibitivo dunha cultura alleia superposta. A criazón e o impulso de ERGA no sector estudantil foi alén diso dunha decisión adoptada para canalizar unha estrutura orgánica, e primeiro nível de consciéncia nun sector moi dinámico da loita política contra a ditadura, unha resposta demandada fortemente desde a própria dinámica social do sector. As contradicións, cada vez máis frecuentes, entre as organizacións políticas de carácter estatal que facian constantemente “bailar” o estudantado ao son de decisións e en función de campañas “deseñadas” en Madrid, a própria dinámica concreta dun ensino feito non para as necesidades galegas e coas caréncias dunha sociedade dependente no plano económico, político e cultural, que alén da loita contra a ditadura precisaba alternativas vinculadas á realidade imediata, fixeron confluir de forma explícita as necesidades materiais coas pretensións de auto-organización que impulsou a UPG. Da mesma maneira poderíamos falar dos distintos xermes sindicais que posteriormente darian nascimento á Intersindical: O nacionalismo precisaba actuar socialmente como princípio básico elemental de aspiración de ter un país soberano, vertebrado de abaixo cara arriba, pero tamén a base material, as circunstáncias sociais concretas dos distintos sectores impulsaron e condicionaron de forma nítida a necesidade de auto-organización no nível sindical como mecanismo para defender os intereses imediatos. En definitiva, a decisión e o impulso que a UPG deu a criazón de distintos níveis organizativos na sociedade galega, non foi máis que recoller unha demanda e presión existente nos sectores sociais. O camiño escollido é loxicamente o produto dunha relación dialéctica entre as contradicións existentes nas sociedades colonizadas que pulan por se resolveren e as posibilidades e decisións que neses momentos podia abordar a organización que no plano político adoptara o modelo auto-organizativo como razón de ser da loita nacionalista. Precisamente seria impensábel a decantación ideolóxica da UPG como partido sen que o escalón da auto-organización e loita social e cultural percorrese xa un camiño e aparecese como unha perspectiva futura viábel. Eso explica tamén que ese proceso de decantación ideolóxica transcorrese parello tamén á estruturación organizativa a nível social. A BASCULACIÓN CARA A A PERIFÉRIA DO SISTEMA CAPITALISTA DOS MOVIMENTOS SOCIAIS E POLÍTICOS MÁIS COMBATIVOS Neste período histórico de decantación ideolóxica da UPG produce-se tamén no mundo ou empeza a ter expresión xeneralizada un fenómeno que modificará as pautas do que poderíamos cualificar como “ortodóxia” do pensamento marxista. Os procesos de transnacionalización da economia converten-se en galopantes e os intercámbios desiguais entre o centro e a periféria conducen a unha apropriación desaforada do excedente xenerado nos paises dependentes aos que se priva da posibilidade dun desenvolvimento económico autocentrado. Esta reflexión, loxicamente moi esquemática, explica o desprazamento en boa parte do planeta da contradición principal na loita de clases á que se dá entre o centro e a periferia ou, dito doutro xeito, entre os paises dependentes e a metrópole. Produce-se impulsado por estas circunstáncias materiais e sociais, en moitos casos a oscilación dos pontos neurálxicos de movimentos revolucionários cara os paises dependentes. Paralelamente produce-se unha evolución significativa do pensamento teórico-político marxista que comeza a vincular a loita de clases coa loita de liberación nacional de xeito moito máis sólido e argumentado. É certo que a “ortodóxia” e o imobilismo de determinados partidos comunistas de corte “oficialista” que seguiron asentados na “comodidade” dos sistemas centrais do capitalismo, negaron no plano prático os cámbios que se estaban a producir, ainda que no plano teórico e da declaración de intencións empezaron a introducir novos conceitos. Para a periferia “lonxana” e como normalmente non afectaba á sua estrutura organizativa estaban dispostos a aceitar os cámbios no terreno ideolóxico. Pero para a periferia “próxima” que lles obrigaria a unha reformulación das suas organizacións, preferiron sempre o imobilismo do marco referencial político actual como válido ainda que este fose imposto. Eses cámbios no pensamento teórico produciron tamén que na Galiza, que se estaba a construir un proxecto político que fose expresión da nacionalidade e como resposta tamen a unha formación de carácter colonial, aparecese nitidamente e pasase a primeiro plano a vinculación entre a loita de clases e a loita de liberación nacional. Convén non perder de vista o mérito que ten todo o proceso producido na Galiza. Pertencendo ao Estado español inserido na Europa e cunha importante corrente da “ortodoxia” marxista descualificando os movimentos nacionalistas, a contribución que desde a Galiza se fixo á articulación dunha formulación teórica própria e novel que no “vello continente” vinculase a loita de clases coa loita nacional, semella unha proba incontestábel de que a consciéncia nacional galega comezaba a ter unha expresión organizativa imparábel. Esa decantación ideolóxica interna e externa permitiu ir articulando un corpus teórico lle dese coeréncia no plano ideolóxico á vinculación entre nacionalismo e marxismo no caso galego. PROTAGONISMO CRESCENTE, APESAR DE REDUCIDO, DO MOVIMENTO OBREIRO GALEGO A aparición a finais dos sesenta e sobretodo no início dos setenta dun movimento obreiro reivindicativo e combativo e onde apesar de seren hexemónicas as estruturas sindicais vinculadas a organizacións estatais, aparecian de xeito nítido perfis específicos e peculiares que deseguida fixeron agromar respostas estruturadas próprias e desvinculadas daquelas. Significaron estes acontecimentos e movimentos, a confirmación prática de que a realidade nacional “chegaba” tamen á clase obreira e mesmo evidenciaban que a ideoloxia que facia deste sector a vanguarda dos movimentos revolucionários, no plano teórico pero tamén prático, podia ter expresión na Galiza. As loitas obreiras dos princípios dos setenta serviron para que a UPG dese culminación a un proceso de articulación dun partido político que vinculaba, e aplicaba nos seus presupostos ideolóxicos, o pensamento marxista e a loita de liberación nacional; coas características próprias dunha configuración colonial na periferia “próxima” do sistema, e sen calquer tipo de “aliñamento dogmático internacional” que condicionase a liberdade de pensamento e estruturación orgánica concreta escollida. Este último matiz é relevante en toda a história da UPG mesmo a que se deu con posterioridade á configuración como partido. Os posicionamentos teóricos, a aplicación á realidade concreta da Galiza, as análises das contradicións e os posicionamentos internacionais sempre se fixeron na UPG de xeito absolutamente non dogmático nen confesional; a realidade do país foi a que condicionou de xeito determinante a aplicación dos modelos teóricos máis acaídos para a sua explicación e interpretación e foi tamén desde unha perspectiva centrada no país como se avaliaron os distintos posicionamentos no plano internacional, utilizando sempre unha metodoloxia marxista aplicada a unha realidade concreta con total liberdade e sen mediatizacións alleias. Daquela tampouco parece exacto levar máis alá a configuración ideolóxica da UPG que dun partido comunista e nacionalista que facia da metodoloxia marxista de análise da realidade a sua ferramenta básica e non negando as distintas aportacións doutras expresións desta corrente do pensamento, pero sempre cunha perspectiva própria. Quer dicer, que outro tipo de “aliñamentos” que se teñen outorgado á definición da UPG como partido están, ao meu xuizo, fora de lugar. Estas catro claves interpretativas permiten explicar o proceso que se deu desde o nascimento da UPG até a sua definitiva decantación teórica e orgánica como partido que se produz definitivamente unha vez que xa hai, nuns casos incipientemente e noutros máis consolidados, procesos de auto-organización que mesmo permitisen articular un proxecto político comun de carácter frentista: que ao cabo seria inicialmente a AN-PG. Quer dicer, podemos concluir que o proceso de configuración e decantación da UPG como partido político corre paralelo á estruturación organizativa sexa incipiente ou non da sociedade galega a todos os níveis e mesmo a que na prática tomase corpo definitivo a existéncia dunha ferramenta que tivese aspiracións de aglutinar todo o nacionalismo e que permitise no plano do referente político harmonizar e formular un programa de soberania nacional, quer dicer, unha estrutura frentista. Foi, pois, a própria realidade do país e a dinámica social as que se encarregaron de pulir e decantar a evolución da UPG nunha dirección, seguramente incerta nos seus inícios. E unha vez máis merece a pena insistir en que a decantación definitiva produce-se unha vez que está resolto o que é prevalente sempre, (ao meu entender en toda a história da prática política e social desenvolvida pola UPG fose esta explicitada concretamente ou non), que é co aspecto fundamental da batalla pola soberania na Galiza é articular un proxecto para obxectivar no plano político a confluéncia de intereses de distintos sectores e clases sociais en prol do exercício do direito de autodeterminación. É dicer definido e decantado o modelo frentista e mesmo facendo-se evidente na própria dinámica social, aparece con total lóxica a estruturación partidária dentro dese frente, sexa como o motor, sexa como impulsador, sexa como membro do mesmo. Na parte final do proceso, nos primeiros anos dos 70 as contradicións no seio da organización, apareceron tamén. Probabelmente como expresión dunha diferente percepción nos ritmos do mesmo, ou como consecuéncia da própria complexidade que tiña a concreción dun modelo partidário nacionalista inscrito dentro do pensamento marxista. O certo é que na organización en Santiago e sobre o que significaba praticamente toda a estrutura de ERGA na cidade producen-se movimentos que mesmo remataron coa segregación-expulsión dunha parte da organización e que en realidade, a sua repercusión non foi significativamente relevante abranxendo a toda a organización estudantil debido -entre outros factores- ao papel que nese momento e en nome do Comité Central xogou Moncho Reboiras. Antes ocorreran conflitos doutra índole e que puxeran ao descuberto como o rumo das cousas na realidade social impulsaba nunha dirección de propiciar a auto-organización da sociedade galega a todos os níveis mesmo chegando á estruturación partidária e iso ia deixando pezas no camiño, que encasilladas na “ortodoxia” imobilista ao uso, atopaban contradición entre a loita de clases e a loita de liberación nacional. Convén reflectir que o “modelo” nos seus trazos máis significativos e tendo presente que seguiu despois un proceso dinámico estaba perfilado antes da morte de Franco, pero ainda tiña unha escasa rodaxe e contraste prático, e sobretodo a aspiración de se converter nun movimento de ampla base social se estaba iniciando. Daquela, a morte de Franco produce-se para o nacionalismo galego e en concreto para todo o movimento que impulsara a UPG nun momento non só de consolidación senón dunha importante e rápida expansión e con grande proxección. Sectores sociais que até os anos setenta foran testemuñas da presenza hexemónica dos movimentos e organizacións políticas de ámbito estatal, vian a aparición e rápido crescimento da influéncia do nacionalismo. Agora ben, o golpe represivo de Agosto do 75 e mesmo o estar rematando o proceso de decantación orgánica e ideolóxica fai que a morte de Franco non aconteza no mellor momento para as perspectivas nacionalistas. En moitos sectores as organizacións sociais eran incipientes, a expresión orgánica, como tal, da frente data do mesmo ano 1975 en que morre o ditador, e moitos dos cuadros dirixentes da organización tiñan escasa experiéncia política. Seguramente estes dados xunto con alguns outros foron determinantes para que a influéncia do nacionalismo galego como proxecto político non tivese máis capacidade de influéncia nos primeiros anos da transición. Quer dicer, os esforzos que houbo que dedicar a consolidar o proceso e a sua penetración social e de masas e que non se partira dunha perspectiva máis consolidada á morte de Franco determinou notabelmente que a capacidade de influéncia política e social do nacionalismo se vise retrasada. Sen esquecer o plano político, os primeiros anos que transcorreron despois da morte de Franco dedicaron-se fundamentalmente á “consolidación do espazo” e do camiño andado. Son os anos en que a dinámica social acelerada permite dar á luz a Intersindical, condolidar a hexemonia nos labregos, estender a amplas bases e organización ás loitas pola normalización da língua e da cultura, o conseguir a prevaléncia do nacionalismo no estudantado, e o aparecer pública e socialmente como referente político do país na sua loita pola liberación nacional a AN-PG. Pero estes logros que desde logo resultaron determinantes para que o nacionalismo subsistira posteriormente despois dos primeiros contratempos eleitorais, e que mesmo estivera en disposición de se recuperar neste terreno, consumiron moitos esforzos, e a bon seguro de se producir a morte de Franco con parte deste proceso percorrido seguramente a “colocación” do nacionalismo galego para toda a transición seria outra. Alfredo Suárez Canal (Allariz, 1951). Profesor de Ensino Medio. É deputado no Parlamento galego polo Bloque Nacionalista Galego (BNG) e membro do seu Consello Nacional. |
A
UPG